(1) मरीचि के पुत्र कश्यप प्रजापति थे। ब्रह्मदेव की दाहिनी हाथ की बोटे की नली से दक्ष नाम का पुरुष और बाएँ हाथ की बोटे की नली से धरनी नाम की स्त्री जन्मीं। उन दोनों से एक हज़ार-हज़ार महा ऋषि जन्मे। (2) ब्रह्मा के मानस पुत्रों में दूसरे स्थान पर रहने वाले अंगिरस्ु को उद्दध्य, बृहस्पति और संवर्त जैसे पुत्र हुए। बृहस्पति देवताओं के आचार्य बने। (3) मैत्रि (अत्रि) नामक मानस पुत्र से अनेक महा मुनि जन्मे। (4) पुलस्त्य नामक ब्रह्मा के मानस पुत्र से राक्षसों का जन्म हुआ। (5) पुलह नामक मानस पुत्र से किन्नर और किमपुरुष वर्ग उत्पन्न हुए। (6) क्रतू नामक मानस पुत्र से पक्षियों की जाति उत्पन्न हुई।
॥ श्रीः ॥
13.40. अध्यायः 040
अथ दानधर्मपर्व ॥ 1 ॥
Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Topics
ब्रह्मणा देवान्प्रति नारायणमहिमप्रतिपादकगरुडकश्यपसंवादानुवादः॥ 1 ॥
Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Text
`युधिष्ठर उवाच।
आत्मन्यग्नौ समाध्नाय य एते कुरुनन्दन।
द्विजातयो व्रतोपेता जपयज्ञपरायणाः॥ 13-40-1(82406)
यजन्त्यारम्भयज्ञैश्च मानसं यज्ञमास्थिताः।
अग्निभ्यश्च परं नास्ति येषामेषोऽव्यवस्थितः॥ 13-40-2(82407)
तेषां गतिर्महाप्राज्ञ कीदृशी किम्पराश्च ते।
एतदिच्छामि तत्वेन त्वत्तः श्रोतुं पितामह॥ 13-40-3(82408)
भीष्म उवाच। 13-40-4x(6841)
अत्र ते वर्तयिष्यामि इतिहासं पुरातनम्।
वैकुण्ठस्य च संवादं सुपर्णस्य च भारत॥ 13-40-4(82409)
अमृतस्य समुत्पत्तौ देवानामसुरैः सह।
षष्टिवर्षसहस्राणि दैवासुरमवर्तत। 13-40-5(82410)
तत्र देवास्तु दैतेयैर्वध्यन्ते भृशदारुणैः।
त्रातारं नाधिगच्छन्ति वध्यमाना महासुरैः॥ 13-40-6(82411)
आर्तास्ते देवदेवेशं प्रपन्नाः शरणैषिणः।
पितामहं महाप्राज्ञं वध्यमानाः सुरेतरैः॥ 13-40-7(82412)
ता दृष्ट्वा देवता ब्रह्मा सम्भ्रान्तेन्द्रियमानसः।
वैकुण्ठं शरणं देवं प्रतिपेदे च तैः सह॥ 13-40-8(82413)
ततः स देवैः सहितः पद्मयोनिर्नरेश्वर।
तुष्टाव प्राञ्जलिर्भूत्वा नारायणमनामयम्॥ 13-40-9(82414)
त्वद्रूपचिन्तनान्नाम्नां स्मरणादर्चनादपि।
तपोयोगादिभिश्चैव श्रेयो यान्ति मनीषिणः॥ 13-40-10(82415)
भक्तवत्सल पद्माक्ष परमेश्वर पापहन्।
परमात्माऽविकाराद्य नारायण नमोंस्तु ते॥ 13-40-11(82416)
नमस्ते सर्वलोकादे सर्वात्मामितविक्रम।
सर्वभूतभविष्येश सर्वभूतमहेश्वर 13-40-12(82417)
देवानामपि देवस्त्वं सर्वविद्यापरायणः।
जगद्वीजसमाहार जगतः परमो ह्यसि॥ 13-40-13(82418)
त्रायस्व देवता वीर दानवाद्यैः सुपीडिताः।
लोकांश्च लोकपालांश्च ऋषींश्च जयतांवर॥ 13-40-14(82419)
वेदाः साङ्गोपनिषदः सरहस्याः ससङ्ग्रहाः।
सोङ्काराः सवषट्काराः प्राहुस्त्वां यज्ञमुत्तमम्॥ 13-40-15(82420)
पवित्राणां पवित्रं च मङ्गलानां च मङ्गलम्।
तपस्विनां तपश्चैव दैवतं देवतास्वपि॥ 13-40-16(82421)
एवमादिपुरस्कारैर्ऋक्सामयजुषां गणैः।
वैकुण्ठं तुष्टुवुर्देवाः सर्वे ब्रह्मर्षिभिः सह॥ 13-40-17(82422)
ततोऽन्तरिक्षे वागासीन्मेघगम्भीरनिस्वना।
जेष्यध्वं दानवान्यूयं मयैव सह सङ्गरे॥ 13-40-18(82423)
ततो देवगणानां च दानवानां च युध्यताम्।
प्रादुरासीन्महातेजाः शार्ङ्गचक्रगदाधरः॥ 13-40-19(82424)
सुपर्णपृष्ठमास्थाय तेजसा प्रदहन्निव।
व्यधमद्दानवान्सर्वान्बाहुद्रविणतेजसा॥ 13-40-20(82425)
तं समासाद्य समरे दैत्यदानवपुङ्गवाः।
व्यनश्यन्त महाराज पतङ्गा इव पावकम्॥ 13-40-21(82426)
स विजित्यासुरान्सर्वान्दानवांश्च महामतिः।